SICPA’nın Afrika dosyası açılıyor: Dört ülke, milyonlarca dolarlık rüşvet ve başkanlık düzeyinde erişim

Dosyanın ayrıntıları

Dosya İstanbul’dan açılıyor

The Ledgers, SICPA’nın Afrika pazarındaki faaliyetlerine ilişkin bir belge serisini incelemeye açıyor. İlk dosyanın merkezinde, 1 Aralık 2019 tarihli olduğu belirtilen bir danışmanlık sözleşmesi var. Yayın ekibine sağlanan dosya metni, İstanbul Levent’teki bir iletişim ve halkla ilişkiler şirketi ile İngiliz Virgin Adaları merkezli Veritas Communications Ltd. arasındaki düzenlemeyi anlatıyor. Bu ilk haber, sözleşme ve faturalara ilişkin aktarımı, doğrulanabilen kamu kayıtlarından ayrı ele alıyor. [1]

Aktarıma göre Veritas’ın görevi Uganda, Kenya, Somali ve Tanzanya’da kamu müşterileriyle ilişkiler geliştirmek, yerel ortaklar önermek ve güvenlik teknolojisi ürünlerinin satışını artırmak. Metinde akıllı kart, manyetik şeritli kart, optik kart ve hafıza kartı sistemleri sayılıyor. İstanbul’daki şirketin bu ürünlerdeki yetkisi, kim adına hareket ettiği ve SICPA ile olası sözleşmesel bağı, incelemenin açık soruları arasında. [1]

820 bin dolar hangi tutarı ifade ediyor?

Dosya metninde, altı aylık düzenleme için kesildiği belirtilen iki faturanın toplamı 820 bin dolar olarak veriliyor. Ayrıca bir devlet sözleşmesi imzalanması halinde aracıya yüzde 12 ile yüzde 15 arasında gelir payı öngörüldüğü aktarılıyor. Faturaların ayrı ayrı tutarları, ödeme koşulları ve yüzdelik payın hangi gelir üzerinden hesaplanacağı belge asıllarıyla karşılaştırılmayı bekliyor. [1]

820 bin dolar bu aşamada ödenmiş veya kamu kaynağından çıkmış para olarak sunulamaz. Fatura düzenlenmesi, ödemenin gerçekleştiğini göstermez. Haber için sağlanan metinde banka dekontu ya da hizmetin yerine getirildiğini gösteren faaliyet raporu bulunmadığı belirtiliyor. Paranın ödenip ödenmediği, ödendiyse kaynağı ve nihai alıcısı araştırılıyor. [1]

Başkanlık düzeyinde erişim şartı

Sözleşmenin üçüncü maddesine ilişkin aktarım, aracının münhasırlığını üst düzey bir görüşme ayarlama şartına bağlıyor. Devlet müşterisi söz konusu olduğunda “Cumhurbaşkanlığı ya da üst düzey Bakanlık seviyesinde” yüz yüze görüşme sağlanırsa, ilgili ülkedeki münhasırlığın altı ay uzayacağı ve müzakereler boyunca süreceği belirtiliyor. [1]

Bu hüküm, ticari ilişkinin üst düzey kamu erişimine verdiği önemi ortaya koyuyor. Böyle bir görüşmenin yapıldığını, bir kamu görevlisine ödeme ulaştığını veya bir ihale kararının etkilendiğini ise tek başına göstermiyor. Bu soruların yanıtı görüşme kayıtları, yetkilendirme belgeleri ve mali hareketlerde aranmalı.

Dosya metni, sekizinci maddede ABD Yurt Dışı Yolsuzluk Uygulamaları Yasası’na (FCPA) uyma ve kamu görevlilerine uygunsuz menfaat sağlamama taahhüdü bulunduğunu da aktarıyor. Uyuşmazlıklar için Florida hukukunun ve Miami mahkemelerinin seçildiği belirtiliyor. Bu şartların kapsamı ile fiili uygulaması, sözleşme aslı ve taraf açıklamaları üzerinden incelenecek. [1]

Hudani hakkında kamu kayıtları ne söylüyor?

Sağlanan metinde Veritas adına imza attığı belirtilen kişi Alykhan Hudani. Ancak imza yetkisi, Veritas’ın ortaklık yapısı ve Hudani’nin SICPA adına danışmanlık yaptığı iddiası bu haber için incelenen kamu kaynaklarından doğrulanmış değil. [1]

Doğrulanabilen ticari kayıtlar başka bir faaliyete işaret ediyor. IFC’nin HMH Rainbow Limited için yayımladığı proje kaydı, Ugandalı iş insanı Hudani’yi yüzde 66,5 pay sahibi olarak gösteriyor. Yo Kuku markasıyla bilinen üreticiye ilişkin finansman önerisi, 5 milyon dolara kadar IFC kredisi ve 2 milyon dolara kadar IDA finansmanından oluşuyor. IFC’nin yönetim kurulu onay tablosunda 5 milyon dolar bulunuyor; 1 Ağustos 2026 güncellemeli sayfanın durumu “Hold”. Bu kayıt, toplam 7 milyon doların kullandırıldığını göstermiyor. [2]

Uganda Tarım Bakanlığının 2014/15 raporu, Cumhurbaşkanı Yoweri Museveni’nin Semuto’daki 10 milyon dolarlık tesisi Kasım 2014’te açtığını kaydediyor. Sierra Leone’nin Nairobi Yüksek Komiserliği ise 2 Ağustos 2025 tarihli açıklamasında Hudani’yi Uganda’ya atanmış fahri konsolos olarak tanımlıyor ve Uganda Dışişleri Bakanlığının itirazı olmadığını belirtiyor. Bu iki kayıt, kamuya açık iş ve diplomasi faaliyetlerini doğruluyor; 2019’daki aracı seçiminin gerekçesini veya SICPA’dan alınmış bir yetkiyi kanıtlamıyor. [3][4]

Afrika sözleşmelerinin hukuki bağlamı

SICPA’nın Doğu Afrika’daki vergi pulu projeleri kamu tartışmalarına konu oldu. Bununla birlikte her ülkenin sözleşmesi ve yargı süreci ayrı değerlendirilmeli. Kenya Temyiz Mahkemesi, 27 Ekim 2023’te SICPA’ya ilişkin itiraz konusu alımın usulsüz olmadığına hükmederek aksi yöndeki ilk derece kararını bozdu. Tartışmaları anlatırken bu kararın da kayda geçirilmesi gerekiyor. [6]

Tanzanya Kamu Alımları Düzenleme Kurumunun denetim raporu, sözleşmenin 30 Mayıs 2018’de imzalandığını, başlangıçtaki beş yıllık sürenin 10 Aralık 2018 değişikliğiyle sistemin tam devreye alınmasından itibaren üç yıla indirildiğini kaydediyor. Uganda Parlamentosunun 15 Ağustos 2023 tutanağında ise 4 Ekim 2018 tarihli sözleşme tartışılırken hükümetin doğrudan alımın hukuka uygun olduğu savunması da yer alıyor. [7][8]

İsviçre Federal Savcılığının 27 Nisan 2023 açıklaması farklı bir dosyaya ilişkin: SICPA, Brezilya, Kolombiya ve Venezuela’daki rüşveti önleyecek gerekli tedbirleri almaması nedeniyle 1 milyon İsviçre frangı para cezasına ve 80 milyon franklık telafi alacağına tabi tutuldu. Açıklamada şirketin CEO’su ve hissedarı hakkındaki işlemlerin sonlandırıldığı da belirtiliyor. Bu sonuç, burada aktarılan Afrika sözleşmesi veya adı geçen kişiler hakkında bir suç tespiti değildir. [5]

SICPA, aynı gün yayımladığı açıklamada karara itiraz etmeyeceğini, ancak gerekçelerine katılmadığını belirtti; geçmişteki organizasyon eksikliklerini giderdiğini açıkladı. Bu, şirketin 2023 dosyasına ilişkin tutumudur; yeni Afrika dosyasına verilmiş bir yanıt olarak sunulmuyor. [10]

Türkiye’deki takvim neden inceleniyor?

Aktarılan sözleşme tarihi 1 Aralık 2019. TBMM’ye 17 Aralık 2021’de sunulan bir yazılı soru önergesi, Türkiye’de bandrol sistemi için 18 Ekim 2019’da ilan edilen ihalenin 6 Aralık 2019’da iptal edildiğini belirtiyor. Böylece iki tarih arasında beş gün bulunuyor. Buradaki iptal bilgisi, soru önergesinin aktarımıdır; bu haber kapsamında iptal kararının aslıyla yeniden karşılaştırılmış değildir. [1][9]

Zaman yakınlığı araştırmaya değer bir bağlantı sorusu doğuruyor, fakat iki işlem arasında mali veya hukuki bağ kurmuyor. Böyle bir bağ için şirketlerin yetkilendirme zinciri, sözleşmeler, hizmet kayıtları ve ödeme hareketleri birlikte görülmeli. Uganda, Kenya ve Tanzanya’daki kamu projelerinin varlığı da dört ülkeden söz eden bu aracı sözleşmesinin SICPA adına yapıldığını tek başına kanıtlamıyor.

İncelemenin sonraki adımları

Dosyanın merkezindeki sorular somut: İstanbul’daki şirket kimin adına hareket ediyordu? Veritas’ın yetkisi neydi? İki fatura ödendi mi? Üst düzey görüşmeler gerçekleşti mi? Gelir payını doğuran bir kamu sözleşmesi imzalandı mı?

The Ledgers, bu seride kendisine iletilen ve iletilecek belgeleri inceleyip doğrulanabilen bulguları, ilgili tarafların açıklamalarıyla birlikte yayımlamayı sürdürecek. Bu ilk haber için taraflardan yeni bir yanıt alınmış değil. Belge asıllarının doğrulanması, ödeme izlerinin incelenmesi ve yanıtların değerlendirilmesi ilerledikçe dosya güncellenecek.

Bu metnin dayandığı yayınlar: The Ledgers yayın dosyası — 1 Aralık 2019 sözleşmesi ve faturalarına ilişkin aktarım; asıllarının doğrulaması sürüyor, kamuya açık bağlantı yok; IFC — YoKuku Mezz, project 44775; updated 1 August 2026; Sierra Leone High Commission — Proposed consulate in Kampala, 2 August 2025; Uganda Ministry of Agriculture — Annual Performance Report 2014/15, printed page 113; Swiss Office of the Attorney General — SICPA corporate criminal liability, 27 April 2023; Kenya Court of Appeal — Commissioner General KRA v Okoiti, [2023] KECA 1278, 27 October 2023; Tanzania PPRA — Annual Performance Evaluation Report 2020/21, printed page 187; Uganda Parliament — Hansard, 15 August 2023, URA–SICPA contract debate; Grand National Assembly of Türkiye — M. Akif Hamzaçebi written question, 17 December 2021; SICPA — Company statement on the Swiss disposition, 27 April 2023.