Uganda’da 14,7 milyon dolarlık borç ödemesi dolandırıcılığı dosyası yargılamaya ilerliyor

Dosyanın ayrıntıları

Uganda’daki dış borç ödemelerinin saptırılması dosyası, sanıkların suçlamaları reddettiği bir yargılamaya ilerliyor. Daily Monitor’ın mahkeme haberine göre [1], Lawrence Semakula’nın da aralarında bulunduğu dokuz Maliye Bakanlığı görevlisi 12 Ekim’de 20 suçlamayı reddetti. Savunma, iddiaların savcılık tarafından kanıtlanmasını istiyor. Bu aşamada bir mahkûmiyet söz konusu değil.

Paranın uluslararası kalkınma kuruluşlarına ulaşması gerekiyordu. Oysa Eylül 2024’teki tartışmalı ödemeler, merkez bankasının The Capital Times tarafından aktarılan açıklamasına göre [3], yurt dışındaki şirketlere gitti: Japonya’daki Roadway Company Limited’e yaklaşık 6,13 milyon dolar, Londra’daki MJS International’a yaklaşık 8,60 milyon dolar.

Uganda Polisinin 2025 yıllık raporunun basılı 86. sayfası [2], saptırılan transferleri 14.730.962,01 dolar, geri alınan parayı 8.205.163,81 dolar, henüz geri alınamayan tutarı yaklaşık 6,526 milyon dolar olarak kaydediyor. Bu, rapordaki durumdur; bugüne ait doğrulanmış bakiye değildir.

Burada üç ayrı ölçü var: başka yere yönlendirilen para, geri alınan para ve raporlama tarihinde hâlâ geri alınamamış para. Bunların tümünü tek bir zarar rakamı gibi sunmak, devletin kanıtlamaya çalıştığı tabloyu bulanıklaştırır. Paranın bir bölümünün geri gelmesi de talimatı kimin verdiğini, alıcıyı kimin değiştirdiğini ve nihai yararı kimin sağladığını açıklamaz.

“Siber saldırı” anlatısından yolsuzluk kovuşturmasına

İlk haberlerde daha yüksek bir manşet rakamı kullanıldı. Reuters Şubat 2025’te 62 milyar şilinlik, o günkü kurla yaklaşık 16,87 milyon dolarlık iddiaları [4] aktardı; Maliye Bakanlığının görevlilerin gözaltına alınmasını doğruladığını bildirdi. O tarihteki tahmin, daha sonra yayımlanan polis raporunun kalem kalem toplamının yerine geçmemeli.

AFP’nin incelediği suçlama belgesine dayanan ilk duruşma haberi [5], kara para aklama, elektronik dolandırıcılık, kamu zararına yol açma, görevi kötüye kullanma ve yolsuzluk suçlamalarını aktardı. Bu suç başlıkları savcılığın dosyasını anlatır; sanıkların suçluluğunu kanıtlamaz.

Merkez bankası ise sistemlerinin hacklendiği anlatımına karşı çıktı. Başkan Yardımcısı Michael Atingi-Ego, Aralık 2024’te bankanın sistemlerinin güvende kaldığını, sistem dışından gelen talimatların ödemeleri yanlış alıcılara yönlendirdiğini söyledi. Açıklamayı Eagle Online [6] aktardı.

New Vision’ın Eylül 2026 tarihli mahkeme haberi [7], ödeme talimatlarının değiştirilmesi, kamunun mali yönetim sistemine müdahale edilmesi ve kamu kaynaklarını koruma yükümlülüğündeki ihmallere ilişkin iddiaları anlatıyor. Savcılığın yaklaşımı hem işlemlere erişimi hem denetim sorumluluğunu kapsıyor. İleri sürülen roller ayrı ayrı değerlendirilmeli.

Bu ayrım hesap verebilirlik açısından önemli. Bir sistem, aldığı talimatı tam olarak uygulayabilir; talimatın kendisi ise hileli olabilir. Buna karşılık bir çalışanın onay zincirinde bulunması tek başına suç kastını kanıtlamaz. Delillerin görevi, unvanlardan suçluluk çıkarmak yerine belirli işlemleri, erişim yetkilerini ve kararları belirli kişilerle ilişkilendirmektir.

Göreve dönüş talimatına rağmen süren kovuşturma

Yargılama, idari bir anlaşmazlıkla da yan yana ilerliyor. Daily Monitor 3 Eylül’de [8], Kamu Hizmeti Başkanı Lucy Nakyobe’nin Cumhurbaşkanı Yoweri Museveni’nin talimatlarına atıf yapan ağustos tarihli yazısında ilgili görevlilerin işe iadesinin veya sözleşmelerinin yenilenmesinin istendiğini bildirdi.

Ancak Başsavcı Lino Anguzu, Daily Monitor’ın 1 Eylül tarihli haberinde [9], önündeki delillerin sanıkları aklamadığını, dosyanın bazı yönlerinin yeniden incelendiğini söyledi. Kovuşturma devam etti.

Aktarılan yürütme tutumu ile savcılığın tutumu, aynı dosyaya ilişkin farklı iddialar. Hiçbiri mahkemenin bulgularının yerine konulmamalı. Yeniden atama istihdamla; ceza yargılaması ise bireysel suçların ispatıyla ilgili. Sonunda ortaya çıkacak delil tablosu, bu kararlara yüklenen siyasi anlamdan daha belirleyici olacak.

Sonraki duruşmaların aydınlatması gerekenler

Dosyada daha önce sıkı kefalet koşulları uygulandı. New Vision Mart 2025’te [10], Semakula’nın nakit para, tapu ve pasaport teslim etmek zorunda olduğunu; ofisine gitmek için izin alması gerektiğini bildirdi. Kefalet kararları yargılama sürerken serbest bırakılmayla ilgilidir; suçlamalar hakkında hüküm değildir.

Uganda Radio Network’ün 12 Ekim güncellemesine göre [11], ön duruşma 9 Kasım, esas duruşmalar 10–12 Kasım için planlandı. Bunlar gerçekleşmiş duruşmalar değil, takvimdeki tarihler.

Kamu açısından açıkta kalan sorular, herhangi bir sanığın mahkûm olup olmayacağından daha geniş. Eksiksiz bir açıklama, ilk talimatları gerçekleşen transferlerle karşılaştırmalı, işlemeyen kontrolleri açıklamalı ve alıcıların sonraki para hareketlerini izlemeli. Ayrıca tarihli tahsilat kayıtlarıyla Uganda’ya ne kadar paranın döndüğünü göstermeli. Bu deliller ortaya konulana kadar sağlam haber çerçevesi, sanıkların cezai sorumluluğu reddettiği büyük bir kamu parası saptırma kovuşturmasıdır.

Bu metnin dayandığı yayınlar: Daily Monitor — Finance officials deny 20 charges; Uganda Police Force — Annual Crime Report 2025, printed page 86; The Capital Times — Accountant General and finance officials arrested over debt-payment fraud; Reuters via MarketScreener — Uganda detains nine finance ministry officials; AFP via The Peninsula — Uganda finance officials charged; Eagle Online — Bank of Uganda recovery figures and denial of system hacking; New Vision — Court sets pre-trial date in debt-payment fraud case; Daily Monitor — DPP resists directive concerning finance officials; Daily Monitor — Finance officials face fresh proceedings; New Vision — Semakula granted bail; Uganda Radio Network — Trial of nine finance officials set for November.