
Araştırma tanıtımı
Videoyu açThe Ledgers özel araştırma tanıtımı. Video Türkçedir.
9,3 milyar dolarlık sözleşmenin tarafları
23 Temmuz 2019'da Mersin'in Gülnar ilçesindeki Akkuyu şantiyesinde bir imza töreni yapıldı. Enerji Bakanı Fatih Dönmez oradaydı, Rosatom Genel Müdürü Aleksey Lihaçev de. Anadolu Ajansı'nın o günkü haberine göre masadaki sözleşme santralin tasarımını, ekipman tedarikini ve inşaatını kapsıyordu. Reuters, IC Holding CEO’su Murad Bayar’la 3 Haziran 2024’te yayımlanan söyleşisinde bu mühendislik, tedarik ve inşaat sözleşmesinin bedelini 9,3 milyar dolar olarak aktardı.
İşveren, santralin sahibi Akkuyu Nükleer A.Ş. idi. Yüklenici, iki buçuk ay önce kurulmuş bir ortak şirket: Titan2 IC İçtaş İnşaat. Yarısı Rus Titan-2'nin, yarısı İbrahim Çeçen'in kurduğu IC İçtaş'ın. Yüklenici adına Titan-2'den Grigoriy Naginskiy ile İçtaş'tan Fırat Çeçen imzaladı.
O gün işveren şirketin yönetim kurulunda bir Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı oturuyordu: AK Parti'nin kurucularından, Erdoğan'ın eski danışmanı Cüneyd Zapsu. Basın ona "tek Türk üye" diyordu.
The Ledgers'ın incelediği kayıtlara göre Zapsu'nun danışmanlık şirketi, bir önceki yıl IC İçtaş'a 12,68 milyon liralık fatura kesmişti.
Aynı kayıtlarda iki ad daha var: Rosatom'un Türkiye'deki şirketi RAOS Energy ve Akkuyu Nükleer'in kendisi. Zapsu'nun şirketi hem işverene hem de işverenin seçtiği yüklenicinin Türk ortağına fatura kesmiş görünüyor.
Bu kayıtlar bir suçu göstermiyor. Danışmanlık yapmak da danışman tutmak da yasal. Ama cevabı bugüne kadar verilmemiş bir soruyu ortaya koyuyor: İşverenin yönetim kurulu üyesinin şirketi yükleniciye fatura kesmişse, bunu kim biliyordu?
Kayıtlarda ne var
Faturaları kesen şirket Zapsu'nun adını taşıyor: Cuneyd Zapsu Danışmanlık A.Ş. The Ledgers, 19 Ekim'de bu şirketin İsviçreli SICPA grubuna 2015-2019 arasında kestiği 19,6 milyon liralık faturaları yayımlamıştı. Aynı kayıtlar bu kez Akkuyu'ya uzanıyor. Kapsadıkları dönem 2015-2020.
| Fatura kesilen şirket | Yaklaşık tutar |
|---|---|
| IC İçtaş İnşaat, 2015 | 1,69 milyon dolar |
| IC İçtaş İnşaat, 2016 | 0,97 milyon dolar |
| IC İçtaş İnşaat, 2018 | 2,63 milyon dolar (12,68 milyon TL) |
| RAOS Energy | 3,4 milyon dolar |
| Akkuyu Nükleer A.Ş. | 1,2 milyon dolar |
| Toplam | yaklaşık 9,9 milyon dolar |
Dolar karşılıkları, faturanın kesildiği yılın ortalama kuruyla hesaplandı.
Kayıtların bir sınırı var. Elimizdeki, faturaların kendisi değil; şirketin hangi müşteriye hangi yıl toplam ne kadar fatura kestiğini gösteren kayıtlar. Paranın tahsil edilip edilmediğini ve hangi hizmetin karşılığı olduğunu göstermiyorlar.
"Rusya tarafının önerisiyle"
Zapsu'nun Akkuyu'daki sıfatı yıllarca aynı iki kelimeyle anıldı: tek Türk. Kendisi bu tanımı Ağustos 2017'de Habertürk yazarı Serpil Yılmaz'a düzeltmişti: "Ben yönetim kuruluna Türkiye değil, Rusya tarafının önerisiyle girdim."
Aynı yazıya göre Zapsu 2016'dan beri Rosatom'un kıdemli danışmanıydı. Akkuyu Nükleer'in yönetim kurulunda ilk kez 2013-2014'te bir yıl oturmuştu. Hürriyet'in o günlerde yazdığına göre kurul, 17 Şubat 2017'de, istifa eden Karina Tsurkan'ın yerine onu yeniden üyeliğe getirdi; 31 Mart'taki genel kurul da atamayı onayladı.
Yaklaşık üç hafta sonra, 9 Mart 2017'de, İstanbul Beyoğlu'nda bir şirket kuruldu: RAOS Energy Enerji Yatırımları Danışmanlığı A.Ş. Rosatom'un tanımıyla şirket, grubun Rusatom Energy International adlı kuruluşuna bağlı; işi Rosatom ürünlerini Türkiye'de tanıtmak.
RAOS 2017'de kurulduğuna, kayıtlar da 2020'de bittiğine göre Zapsu'nun şirketinin RAOS'a kestiği faturalar bu dört yıla düşüyor. Zapsu o yılların hepsinde Akkuyu Nükleer'in yönetim kurulundaydı.
Kayıtlardaki üçüncü ad daha da yakın: Akkuyu Nükleer'in kendisi. Zapsu'nun şirketi 2020'de doğrudan bu şirkete de fatura kesmiş görünüyor. Zapsu o yıl şirketin yönetim kurulundaydı. Akkuyu Nükleer'in kayıtlardaki toplamı yaklaşık 1,2 milyon dolar.
Rosatom'un danışmanının Rosatom şirketlerine fatura kesmesi kendi başına şaşırtıcı değil; Zapsu bu görevini gizlemedi. Ama bir yönetim kurulu üyesinin şirketinin, üyesi olduğu şirkete fatura kesmesi kanunun ayrıca kurala bağladığı bir durum. Açık kaynaklarda göremediğimiz iki şey daha vardı: tutarlar ve öbür müşteri.
Bir yıl arayla: fatura ve sözleşme
IC İçtaş'a kesilen üç faturanın ikisi, 2015 ve 2016 tarihli olanlar, Zapsu'nun yönetim kurulunda olmadığı yıllara ait. İçtaş o sıralarda İtalyan Astaldi'yle birlikte St. Petersburg'da 2,2 milyar euroluk otoyol işini yürütüyordu; aynı kentin Pulkovo Havalimanı genişletmesini de kısa süre önce tamamlamıştı. Faturalar bu işlerle ilgili olabilir. Bambaşka bir konuyla da.
2018 faturası başka bir zamana düşüyor. Zapsu o yıl Akkuyu Nükleer'in yönetim kurulundaydı; bir yıl önce de Rosatom'un kıdemli danışmanı olduğunu anlatmıştı. Şirketi İçtaş'a 12,68 milyon liralık fatura kesti. Üç yılın en yükseği. Hangi hizmetin karşılığı olduğunu bilmiyoruz; Akkuyu'yla ilgili olduğunu gösteren bir belgemiz de yok.
9 Mayıs 2019'da İçtaş ile Titan-2 ortak şirketi kurdu. İki buçuk ay sonra o şirket, Zapsu'nun yönetim kurulunda oturduğu Akkuyu Nükleer'le sözleşmeyi imzaladı.
Sözleşmenin yönetim kuruluna gelip gelmediğini bilmiyoruz. Geldiyse Zapsu'nun görüşmeye ve oylamaya katılıp katılmadığını, İçtaş'la ilişkisini kurula bildirip bildirmediğini de bilmiyoruz.
Türk Ticaret Kanunu bu tür durumlar için iki kural koyuyor. 393. maddeye göre yönetim kurulu üyesi, kişisel menfaatiyle şirketin menfaatinin çatıştığı konuların müzakeresine katılamaz. 395. maddeye göre üye, genel kuruldan izin almadan şirketle kendisi ya da başkası adına işlem yapamaz. Zapsu'nun şirketi 2020'de, Zapsu kuruldayken Akkuyu Nükleer'e fatura kestiğine göre ikinci kural bu dosyayı doğrudan ilgilendiriyor. Genel kurulun böyle bir izin verip vermediğini bilmiyoruz. Anonim şirketlerde bu izin çoğu zaman her yıl rutin olarak verilir; verilmişse işlemde kanuna aykırı bir yan yoktur.
Fesih, istifa haberi, dava
Üç yıl sonra işverenle yüklenici birbirine düştü.
Akkuyu Nükleer 26 Temmuz 2022'de ortak şirketle sözleşmeyi feshetti; dört gün sonra işi TSM Enerji adlı bir şirkete verdiğini duyurdu. Rosatom, İçtaş'ın işin kalitesini ve takvimini etkileyen çok sayıda ihlal yaptığını öne sürdü. İçtaş feshi hukuka aykırı ve geçersiz saydı; TSM'nin Titan-2'ye ait olduğunu, asıl amacın projedeki Türk şirketlerini azaltmak olduğunu söyledi.
9 Ağustos'ta Cumhurbaşkanı Erdoğan şantiyeye gitti. Aynı saatlerde Zapsu'nun istifa ettiği haberi yayıldı. Habertürk yazarı Fatih Altaylı, Zapsu'nun yakınlarına, ortaya çıkan tabloyu kabul edemeyeceğini ilettiğini yazdı. Gazeteci Murat Yetkin aradı; Zapsu yorum yapmadı.
16 Eylül'de Erdoğan ile Putin Semerkant'ta görüştü. Putin sorunların çözüldüğünü söyledi, İçtaş projeye döndü.
Zapsu üç hafta sonra konuştu, ama mahkeme yoluyla. 5 Ekim 2022 tarihli dilekçeyle, yönetim kurulunda oturduğu şirkete Ankara 9. Asliye Ticaret Mahkemesi'nde dava açtı. Medyascope'un aktardığı dilekçeye göre bilgi ve belgelere ulaşamıyor, fiziki toplantı talepleri karşılanmıyordu; santrale kurulmak istenen radar sistemine de şerh düşmüştü.
Dilekçede bir başlık daha vardı: İçtaş'ın önce çıkarılıp sonra aynı şartlarla geri alınması. Dilekçe, bu kararın şirkete yaklaşık 2 milyar dolara mal olduğunu savunuyordu.
Muhalefet davayı Meclis'e taşıdı. CHP'li Ali Mahir Başarır, Zapsu'nun radar şerhini kürsüden okudu; araştırma önergesi AKP ve MHP oylarıyla reddedildi. 19 Aralık 2022'de Ticaret Sicili Gazetesi'nde Akkuyu Nükleer'in yeni yönetim kurulu yayımlandı. Zapsu'nun adı listede yoktu.
O günlerin tartışmasında bir bilgi eksikti. İşverenle yüklenicinin kavgasında işverenin kararlarına itiraz eden yönetim kurulu üyesinin şirketi, yükleniciye 5 milyon doları aşan fatura kesmişti.
Zapsu itirazında haklı olabilir. Fesih şirkete gerçekten pahalıya patlamış, radar gerçekten sakıncalı olabilir. Ama bir yönetim kurulu üyesi, işverenle yüklenici arasındaki bir kararı mahkemeye taşıyorsa, o yükleniciyle kendi şirketi arasındaki faturaları mahkemenin de kamuoyunun da bilmesi gerekmez miydi?
Davanın nasıl sonuçlandığına ilişkin kamuya açık bir bilgiye ulaşamadık.
İçtaş için Akkuyu
İçtaş için Akkuyu küçük bir iş değil. Şirketin bağımsız denetimden geçmiş mali tablolarına göre ortak şirkete yaptığı satışlar 2022'de 3,97 milyar, 2023'te 11,10 milyar, 2024'ün ilk altı ayında 9,12 milyar lira oldu. Bu rakamlar İçtaş'ın ortak şirkete yaptığı satışlar; santralin sözleşme bedeli değil. Tablolar enflasyona göre düzeltildiği için üç tutar birbiriyle toplanamaz.
Santral bugün ilk reaktörünü çalıştırmaya hazırlanıyor. Enerji Bakanı Alparslan Bayraktar 6 Kasım'da hedefin aralık ayı olduğunu söyledi. Rosatom'un takvimine göre yakıt aralıkta yüklenecek, ilk elektrik Ocak-Şubat 2027'de üretilecek.
Reaktör çalıştığında Akkuyu'nun defteri kapanmış olmayacak. O defterin bir sayfasında, işverenin yönetim kurulu üyesinin şirketiyle yüklenici arasındaki faturalar duruyor.
Hesabın tamamı bu mu?
Kayıtlar 2020'de bitiyor. İnşaat bitmedi; kriz 2022'de çıktı; Zapsu kuruldan o yılın sonunda ayrıldı. Sonraki yıllarda ne olduğunu bu kayıtlardan öğrenemiyoruz.
Bir sınır daha var. Bunlar bir Türk şirketinin Türkiye'deki kayıtları. Yurt dışındaki bir şirketin kestiği faturayı ya da fatura dışında kalan bir ekonomik hakkı göstermezler.
Böyle bir ödeme ya da hak olduğunu gösteren hiçbir belgemiz yok. Ama 9,9 milyon doların ilişkinin tamamı olup olmadığını da bu kayıtlardan bilemeyiz. O yüzden soruyu taraflara açıkça soruyoruz.
Ne biliyoruz, ne bilmiyoruz
| Konu | Bildiğimiz | Bilmediğimiz |
|---|---|---|
| İçtaş faturaları | 2015, 2016 ve 2018'de toplam 5,29 milyon dolar | Hangi hizmetin karşılığı olduğu, Akkuyu'yla ilgisi, tahsil edilip edilmediği |
| Rosatom tarafı | RAOS Energy'ye 3,4 milyon, Akkuyu Nükleer'e 1,2 milyon dolar. Akkuyu Nükleer kaydı 2020'de; Zapsu o yıl kuruldaydı | Hangi sözleşmeye dayandığı, genel kurul izni olup olmadığı |
| 2019 sözleşmesi | Zapsu o tarihte işveren şirketin yönetim kurulundaydı | Karar kurula geldi mi, Zapsu oylamaya katıldı mı, İçtaş'la ilişkisini bildirdi mi |
| 2022 davası | Dilekçe, İçtaş'ın çıkarılıp geri alınmasını 2 milyar dolarlık zarar olarak anlattı | Zapsu'nun şirketiyle İçtaş arasındaki faturaların mahkemeye bildirilip bildirilmediği, davanın sonucu |
| 2020 sonrası | Kayıtlar 2020'de bitiyor; Zapsu Aralık 2022'ye kadar kurulda kaldı | Sonraki yıllarda, yurt dışındaki şirketler üzerinden ya da fatura dışında başka bir ödeme ya da ekonomik hak olup olmadığı |
The Ledgers soruyor
Aşağıdaki soruları ilgili kişi ve kurumlara yöneltiyoruz. Yanıtları geldiği gibi yayımlayacağız.
Cüneyd Zapsu'ya
1. Şirketinizin IC İçtaş'a 2015, 2016 ve 2018'de kestiği faturalar hangi hizmetlerin karşılığıydı? Akkuyu projesiyle bir ilgisi var mıydı?
2. IC İçtaş'la ilişkinizi Akkuyu Nükleer'in yönetim kuruluna ve Rosatom'a bildirdiniz mi? 2019'daki sözleşme kurula geldiyse görüşmeye ve oylamaya katıldınız mı?
3. RAOS Energy'ye ve Akkuyu Nükleer'e kesilen faturalar hangi sözleşmeye dayanıyordu? 2020'de yönetim kurulu üyesi olduğunuz Akkuyu Nükleer'le iş yapmanız için genel kurul izin vermiş miydi?
4. 2022'de açtığınız davada İçtaş'ın çıkarılıp geri alınmasını şirketin zararı olarak anlattınız. Şirketinizin İçtaş'a kestiği faturaları mahkemeye bildirdiniz mi?
5. Kayıtlardaki yaklaşık 9,9 milyon dolar, bu şirketlerle ilişkinizin tamamı mı? 2020'den sonra ya da yurt dışındaki bir şirket üzerinden IC grubundan, Titan-2'den, ortak şirketten ya da Rosatom şirketlerinden ücret, prim ya da başka bir ekonomik hak elde ettiniz mi?
6. Danışmanlık ücretleri dışında hisse devri, gayrimenkul aktarımı veya başka varlıklar üzerinden ekonomik menfaat sağlandı mı?
7. Kripto varlıklar dâhil alternatif ödeme yöntemleri kullanıldı mı?
IC Holding'e
8. Zapsu'nun şirketinden hangi hizmeti aldınız? Sözleşmede işin alınmasına bağlı bir ödeme var mıydı?
9. Bu ilişkiyi ortağınız Titan-2'ye ve işveren Akkuyu Nükleer'e bildirdiniz mi?
Akkuyu Nükleer'e, RAOS Energy'ye ve Rosatom'a
10. Yönetim kurulu üyenizin şirketinin, ana yüklenicinin Türk ortağına fatura kestiğini biliyor muydunuz? Kendisinden çıkar çatışması beyanı aldınız mı?
11. RAOS Energy ve Akkuyu Nükleer, Zapsu'nun şirketine hangi hizmet için, toplam ne kadar ödedi? 2020'deki işlem için genel kurul izni var mıydı?
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'na
12. Bakanlık 2019'daki imza töreninde temsil edildi, 2022'deki anlaşmazlıkta taraflar arasında girişimde bulundu. İşverenin yönetim kurulu üyesiyle yüklenici arasındaki bu ilişkiden haberdar mıydı?
Kronoloji
| Tarih | Ne oldu | Kaynak |
|---|---|---|
| 2013-2014 | Zapsu, Akkuyu Nükleer yönetim kurulunda bir yıl görev yaptı | Habertürk |
| 2015, 2016 | Zapsu'nun şirketi IC İçtaş'a 1,69 ve 0,97 milyon dolarlık fatura kesti | The Ledgers'ın incelediği kayıtlar |
| 2016 | Zapsu, kendi anlatımıyla Rosatom'un kıdemli danışmanı oldu | Habertürk |
| 17 Şubat 2017 | Yönetim kurulu Zapsu'yu yeniden üyeliğe getirdi; genel kurul 31 Mart'ta onayladı | Hürriyet, Habertürk |
| 9 Mart 2017 | RAOS Energy İstanbul'da kuruldu | Sicil verisi |
| 2018 | Zapsu'nun şirketi IC İçtaş'a 12,68 milyon liralık fatura kesti | The Ledgers'ın incelediği kayıtlar |
| 9 Mayıs 2019 | Titan2 IC İçtaş İnşaat kuruldu | Şirketin sitesi |
| 23 Temmuz 2019 | Akkuyu Nükleer ile ortak şirket arasındaki sözleşme için imza töreni yapıldı | Anadolu Ajansı |
| 2020 | Zapsu'nun şirketi Akkuyu Nükleer'e fatura kesti; Zapsu o yıl kuruldaydı | The Ledgers'ın incelediği kayıtlar |
| 26 Temmuz 2022 | Akkuyu Nükleer sözleşmeyi feshetti; 30 Temmuz'da TSM Enerji'yi duyurdu | Bloomberg HT |
| 9-10 Ağustos 2022 | Zapsu'nun istifa ettiği haberleri çıktı; Zapsu yorum yapmadı | Yetkin Report, Yeşil Gazete |
| 16 Eylül 2022 | Erdoğan-Putin görüşmesi; İçtaş projeye döndü | NEI Magazine |
| 5 Ekim 2022 | Zapsu, Akkuyu Nükleer'e dava açtı | Medyascope, ANKA |
| 19 Aralık 2022 | Yeni yönetim kurulu ilan edildi; Zapsu listede yok | Medyascope |
| Kasım 2026 | İlk reaktörün çalıştırılması için hedef aralık olarak açıklandı | AA, aktaran Memurlar.net |
Kaynaklar
The Ledgers'ın incelediği kayıtlar
- Cuneyd Zapsu Danışmanlık A.Ş.'nin IC İçtaş İnşaat, RAOS Energy ve Akkuyu Nükleer'e kestiği faturalara ilişkin, 2015-2020 yıllarını kapsayan kayıtlar.
Belgeler ve şirket kaynakları
- IC İçtaş İnşaat, bağımsız denetimden geçmiş mali tablolar
- RAOS Energy Enerji Yatırımları Danışmanlığı A.Ş., sicil verisi
- Rosatom, NPPES-2023 basın açıklaması, Haziran 2023
- Titan2 IC İçtaş İnşaat, şirket tanıtımı
- Astaldi proje sayfaları: Pulkovo Havalimanı, St. Petersburg otoyolu
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, madde 393 ve 395
Basın
- Anadolu Ajansı, 23 Temmuz 2019
- Hürriyet (Neşe Karanfil), Şubat 2017
- Habertürk (Serpil Yılmaz), 22 Ağustos 2017
- Bloomberg HT, 30 Temmuz 2022 ve 1 Ağustos 2022
- Yetkin Report (Murat Yetkin), 10 Ağustos 2022
- Yeşil Gazete, 10 Ağustos 2022 (Fatih Altaylı'nın Habertürk'teki yazısını aktarıyor)
- NEI Magazine, 20 Eylül 2022
- ANKA, 26 Ekim 2022
- Medyascope, 1 Kasım 2022 ve 20 Aralık 2022
- Milli Gazete, 22 Aralık 2022
- Anadolu Ajansı, aktaran Memurlar.net, 6 Kasım 2026
- Mersin Portal, 15 Kasım 2026 (Rosatom Genel Müdürü'nün TASS'a açıklaması)
- Reuters, 3 Haziran 2024 (MarketScreener üzerinden)
Dosya güncellemeleri
Dosya yayımlandı
Okur yorumları
Doğrulanmış üyeler yorum yapabilir. Yorumlar editör onayından sonra yayımlanır. Belgeler üzerinden tartışın; kişisel bilgi paylaşmayın.
Henüz yayımlanmış yorum yok.
Giriş yap / Üye ol →Dosyanın devamını kaçırmayın.
Yeni araştırmalar, dosya güncellemeleri ve videolar için The Ledgers’ı takip edin.
Google’ın kaynak tercihlerinden The Ledgers’ı seçin. Kaynağın listelenmesi Google’a bağlıdır.
