ARAŞTIRILAN FİRMALARHaberlerde ve araştırma listelerinde
SİEMENS TÜRKİYE · BELGELİ ARAŞTIRMAREPORT

“Kâğıtta İsim Kalmasın”: Siemens’in Saddam Rejimine Türkiye’den Akan Parası

BM ambargosu altındaki Irak’a 2000–2002’de ödenen gizli komisyonların yaklaşık dörtte üçü Siemens’in Türkiye’deki şirketinin hanesine yazılıyor. Belgeler Washington’da, New York’ta ve Paris’te duruyor. Ankara’da bu defterleri açan bir merci olduğuna dair iz yok.

Bu araştırmayı paylaş
WhatsAppXLinkedIn
Koyu zemin üzerinde resmî Siemens logosu
Haberde şirketi tanımlamak için kullanılan Siemens logosu. — Siemens · şirket logosu

Araştırma tanıtımı

Videoyu aç

The Ledgers özel araştırma tanıtımı. Video Türkçedir.

Dosyanın ayrıntıları

Amman’da bir dekont

Mayıs 2002’de Ürdün’ün başkenti Amman’da, Housing Bank for Trade & Finance’te açılmış bir hesaba 500 bin tutarında nakit yatırıldı. Hesap kâğıt üzerinde iki Iraklının adına görünüyordu, gerçekte Irak Elektrik Bakanlığı’na aitti. Dekontun açıklama hanesine Arapça bir not düşülmüştü: “Türk şirketi Simko, 3813 numaralı sipariş için. Tamamı ödendi.”

Yedi ay sonra, 8 Aralık 2002’de, aynı bakanlık bu kez kendi makbuzunu kesti. Makbuzda, “SIMCO/Türk şirketinden” 3813 numaralı siparişin “satış sonrası hizmet” bedeli olarak, ilk sevkiyat karşılığı 20 bin ABD doları teslim alındığı yazıyordu. Ortada satış sonrası verilmiş bir hizmet yoktu. O yıllarda Bağdat’ta bu ifade, sözleşme bedelinin yüzde 10’unun Saddam Hüseyin yönetimine geri ödenmesi anlamına geliyordu. [2]

BELGE 1Belgeyi tam boy aç
BELGE 1 · Volcker raporu, 27 Ekim 2005, s. 379, dipnot 690. Amman dekontunun notu ve Irak Elektrik Bakanlığı makbuzunun Arapçadan çevirisi. Ana metin 500 bini dolar, dipnot avro olarak veriyor.

Bu dosyadaki belge görüntüleri, kamuya açık resmî belgelerin ilgili sayfalarından alınmıştır. Metinler değiştirilmemiştir. Sarı işaretlemeler The Ledgers’a aittir ve yalnızca okurun dikkatini ilgili satıra çekmek için eklenmiştir. Tam sayfa görüntüler dosyanın sonundaki Belge Eki’ndedir.

Simko, BM raporunun deyişiyle Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin bilindiği öteki addı. İki belge de 2005’te, Paul Volcker başkanlığındaki BM Bağımsız Soruşturma Komitesi’nin raporuna girdi. Siemens o günlerde komitenin vardığı sonuçları “erken ve haksız” buldu. Üç yıl sonra, 15 Aralık 2008’de Washington’da bir federal mahkemeye sunduğu olay beyanında aynı ödemeleri kendi imzasıyla kabul etti. [1][2]

O beyana göre Siemens Türkiye, Eylül 2000 ile Haziran 2002 arasında Irak Elektrik Bakanlığı’yla en az 20 sözleşme imzaladı ve her birinde Irak yönetimine komisyon ödenmesini sağladı. Ödenen tutar en az 1.243.119 dolardı. Siemens’in dört iştirakinin Petrol Karşılığı Gıda Programı’nda ödediği toplam 1.736.076 doların yüzde 72’si, 42 sözleşmenin 20’si Türkiye’deki şirketin hanesine yazılıyor.

Bu dosya, Türkiye’de bir kamu görevlisine rüşvet verildiğini göstermiyor. Gösterdiği şey başka: Türkiye’de kurulu bir şirket, BM yaptırımı altındaki bir rejime sistemli biçimde para aktardı, bunu defterlerine “acente komisyonu” diye yazdı ve o defterler Münih’teki ana şirketin bilançosuna taşındı. Ankara’da bu kayıtların peşine düşen bir merci olduğuna dair kamuya açık tek bir iz bulamadık.

Yüzde onluk kapı parası

Petrol Karşılığı Gıda Programı, Kuveyt işgalinden sonra ağır yaptırım altına giren Irak’ın halkı aç kalmasın diye kurulmuştu. Irak petrolünü satacak, para Bağdat’a değil BM’nin denetimindeki bir hesaba girecek, o hesaptan yalnızca gıda, ilaç ve altyapı malzemesi alınacaktı. İlk petrol 10 Aralık 1996’da satıldı. Düzen, ABD’nin Mart 2003’teki işgaline kadar sürdü.

Kâğıt üzerinde her şey denetim altındaydı. Tedarikçi Irak’taki bakanlıkla sözleşmeyi imzalıyor, sözleşme BM Güvenlik Konseyi’nin 661 sayılı Yaptırımlar Komitesi’ne gidiyor, komite onaylarsa BNP Paribas tedarikçinin bankasına akreditif açıyordu. Mal Irak’a girip BM’nin denetçisinden geçtikten sonra ödeme serbest kalıyordu.

Bağdat bu düzenin açığını 2000 yazında buldu. Ağustos 2000’den itibaren bakanlıklar, insani yardım malı satan her tedarikçiden sözleşme bedelinin kabaca yüzde 10’unu istemeye başladı. Ödemeye “satış sonrası hizmet bedeli” deniyordu. Tedarikçi fiyatı yüzde 10 şişiriyor, şişirilmiş sözleşmeyi BM’ye onaylatıyor, parasını BM hesabından tam olarak alıyor, aradaki farkı da el altından Irak yönetimine geri veriyordu. ABD Adalet Bakanlığı’nın ifadesiyle tedarikçiler komisyonu kendi kârlarından ödemiyor, BM’ye ödetiyordu. Yani fatura, Irak halkına ayrılmış paradan kesiliyordu. [1][3]

Volcker Komitesi 27 Ekim 2005’te yayımladığı son raporda bilançoyu çıkardı: Saddam yönetimi programdan 1,8 milyar dolar yasadışı gelir elde etmiş, insani yardım sözleşmelerinde 2 bin 253 şirketin adı komisyon ödemeleriyle birlikte anılmıştı. Listede yaklaşık 139 Türk şirketi vardı. Türkiye’de kurulu tedarikçiler arasında Siemens Türkiye sıradan bir isim değildi. Komite onu raporun ana metninde, kendi başlığı altında, banka dekontlarıyla birlikte anlattığı az sayıdaki şirketin arasına koydu. [2][8]

BELGE 2Belgeyi tam boy aç
BELGE 2 · Volcker raporu, s. 375, “D. Siemens Companies”. Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş., Simko Ticaret ve Sanayi adıyla da tanımlanıyor. Dipnot 684: 13 sözleşmede yaklaşık 77,8 milyon dolar.

Yirmi sözleşme, bir aracı, bir hesap

Siemens Türkiye’nin Irak’la geçmişi yoktu. Olay beyanının 111. paragrafı bunu açıkça yazıyor: şirket Petrol Karşılığı Gıda Programı’ndan önce Irak’ta iş yapmamıştı. Kapıyı açan, Siemens’in enerji üretim grubu PG’nin (Power Generation) Irak’ta zaten çalıştığı bir aracı oldu. ABD belgelerinde “OFFP Acentesi A” diye geçen bu aracı, Ürdün’de tescilli bir Paraguay şirketiydi. Siemens Fransa da aynı aracıyı kullanıyordu.

Eylül 2000’den Haziran 2002’ye kadar Siemens Türkiye, Irak Elektrik Bakanlığı’na elektrik ve enerji ekipmanı satmak için en az 20 sözleşme imzaladı. Volcker raporuna göre mallar şalt tesisleri, kontrol ve ölçü sistemleri, kesiciler, trafolar gibi kalemlerdi. BM kayıtlarında şirkete 13 sözleşme için yaklaşık 77,8 milyon dolar ödendiği görünüyor. Bu, üç Siemens şirketinin programdan aldığı 124,3 milyon doların beşte üçünden fazlası. [1][2]

Ödeme usulü her sözleşmede aynıydı. Aracı, yüzde 10’luk payı Ürdün’de iki Iraklı yetkilinin adına açılmış bir banka hesabına nakit yatırıyor, yetkililer parayı Elektrik Bakanlığı’nın hesabına aktarıyordu. Aracı kendi kimliğini gizlemek için parayı, yanında çalışmayan bir tanıdığının adıyla yatırıyordu. Para bakanlık hesabına geçince banka, “satış sonrası hizmet bedelinin” ödendiğine dair yazılı teyit veriyordu.

BELGE 3Belgeyi tam boy aç
BELGE 3 · United States v. Siemens AG, Statement of Offense, s. 32, par. 111–116, “Siemens Turkey Contracts”. Ana şirketin doğruluğunu kabul ettiği metin.

Volcker Komitesi’nin ele geçirdiği dekontlarda yatıranın adı “Dikran Melkon Sarkis” olarak geçiyor. Aynı isim hem Siemens Fransa’nın hem Siemens Türkiye’nin dekontlarında var. Komite bu kişiyi bulamadı. İki şirketin dekontlarında aynı adın çıkmasını, iki iştirak arasında “bir ölçüde eşgüdüm” bulunduğunun işareti saydı. ABD belgelerindeki anlatım doğruysa bu, aracının kullandığı ödünç isimdir ve adın sahibinin işin içinde olduğunu göstermez. [1][2]

BELGE 4Belgeyi tam boy aç
BELGE 4 · Volcker raporu, s. 379. Irak kayıtlarında Siemens Türkiye için 6,1 milyon dolardan fazla komisyon tahakkuku ve 1,2 milyon dolardan fazla tahsilat.
BELGE 5Belgeyi tam boy aç
BELGE 5 · Volcker raporu, s. 378: 5 Haziran 2002 tarihli 43.925 avroluk dekont Siemens Fransa sözleşmesine aittir. Siemens Türkiye dekontunun görüntüsü raporda yoktur; rapor aynı hesap ve yatıran adını belirtir. Hesap sahiplerinin adları kaynakta karartılmıştır.

Sonra sıra paranın deftere yazılmasına geliyordu. Aracı komisyon adı altında fatura kesiyor, Siemens Türkiye bu faturaları ödüyordu. Olay beyanı faturaları “sahte” diye niteliyor ve şirketin, bir bölümü Irak yönetimine giden bu ödemeleri kayıtlarına usulsüz biçimde aracı komisyonu olarak geçirdiğini söylüyor. Bu kayıtlar 2000, 2001 ve 2002 mali yıllarının sonunda Siemens AG’nin konsolide tablolarına girdi.

Belgelerdeki en çarpıcı cümle Mart 2001 tarihli bir iç yazışmadan geliyor. PG’de çalışan bir Siemens personeli, yüzde 10’luk “satış sonrası hizmet” payının nasıl ayarlanacağını anlattığı notta, aracı şirketin bir çalışanından duyduğunu aktarıyor: Siemens Türkiye bu tutarın bir kısmını nakit ödüyordu, “kâğıt üzerinde isim görünmesin diye”. Cümle ikinci elden aktarım, ama Siemens’in kabul ettiği olay beyanının 103. paragrafında duruyor. [1][5]

BELGE 6Belgeyi tam boy aç
BELGE 6 · Statement of Offense, s. 30, par. 103. Kâğıt üzerinde isim görünmemesi için nakit ödendiğine ilişkin iç yazışmada aktarılan ikinci elden anlatım.
İştirakSözleşmeDönemIrak’taki muhatapÖdenen komisyon (en az)
Siemens Türkiye (Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş.)20Eylül 2000 – Haziran 2002Elektrik Bakanlığı1.243.119 $
Siemens Fransa (Siemens S.A.S.)12Ocak 2000 – Nisan 2001Elektrik Bakanlığı321.745 $
Osram Middle East FZE (BAE)6Şubat 2000 – Haziran 2002Petrol Bakanlığı89.250 $
Gas Turbine Technologies S.p.A. (İtalya)4Haziran 2001Elektrik Bakanlığı81.962 $
Toplam421.736.076 $

Kaynak: Siemens AG olay beyanı, paragraf 98–127. SEC şikâyetnamesi Siemens Fransa ve Osram için başlangıç aylarını farklı veriyor; tutarlar aynı.

Irak tarafının defteri daha da kabarık. Volcker raporuna göre Elektrik Bakanlığı, Siemens Türkiye’nin 20 sözleşmesi için 6,1 milyon doları aşan komisyon tahakkuk ettirmiş, bunun 1,2 milyon dolardan fazlasını fiilen tahsil etmişti. Aradaki farkın neden ödenmediğini hiçbir belge açıklamıyor. Bir ipucu var: sözleşmelerden biri savaş başlayana kadar ifa edilmedi. BM, işgalden sonra Siemens Türkiye’den bu sözleşmenin bedelini yüzde 10 düşürmesini istedi. Şirket düşürdü, ama olay beyanına göre komisyon Irak yönetimine çoktan ödenmişti. [1][2]

Dört iştirak bu 42 sözleşmeden toplam 38 milyon doları aşan brüt kâr elde etti. Belgeler bu kârın ne kadarının Türkiye’deki şirkete ait olduğunu ayrı göstermiyor.

Münih’in kara kasası

Bağdat’a giden 1,7 milyon dolar, Siemens’in o yıllardaki defterinde küçük bir kalemdi. Kasım 2006’da Münih savcılığı şirketin bürolarını bastığında, ortaya çıkan tablo bir şirketin değil bir sistemin tablosuydu. ABD Adalet Bakanlığı’nın hesabına göre Siemens, Mart 2001’den 2007’ye kadar çeşitli kanallardan yaklaşık 1,36 milyar dolar ödeme yapmıştı. Bunun 805,5 milyon doları, kısmen ya da tamamen, yabancı kamu görevlilerine rüşvet olarak tasarlanmıştı. Kalan 554,5 milyon doların ne için ödendiği bilinmiyordu. [3]

Yöntemler olay beyanında tek tek sayılıyor: bilanço dışı hesaplar, şirket binalarındaki nakit vezneleri, geriye dönük tarihli sahte danışmanlık sözleşmeleri. Ödeme onay formlarındaki imzalar, sonradan sökülüp atılabilsin diye yapışkan not kâğıtlarına atılıyordu. SEC aynı dönem için 4 bin 283 ayrı ödeme ve yaklaşık 1,4 milyar dolar rüşvet saydı. Venezuela’da metro, Arjantin’de kimlik kartı, Bangladeş’te cep telefonu şebekesi, İsrail’de elektrik idaresi, Nijerya’da telekom ihaleleri bu listenin bilinen başlıkları. [1][5]

15 Aralık 2008’de Siemens AG, Columbia Bölgesi Federal Mahkemesi’nde Yargıç Richard J. Leon’un önünde iki suçlamayı kabul etti: iç kontrol yükümlülüklerini ve defter-kayıt hükümlerini ihlal. Arjantin, Bangladeş ve Venezuela’daki üç iştirak ayrı ayrı suçunu kabul etti. Hesap şöyle kapandı:

MerciTarihTutar
ABD Adalet Bakanlığı (ceza)15 Aralık 2008450 milyon $ (448,5 milyon Siemens AG; üç iştirak 500’er bin)
SEC (haksız kazancın iadesi)15 Aralık 2008350 milyon $
Münih Savcılığı (telekom dışı gruplar)Aralık 2008395 milyon €
Münih Savcılığı (telekom grubu)Ekim 2007201 milyon €
Toplam1,6 milyar doların üzerinde

Kaynak: ABD Adalet Bakanlığı basın açıklaması, No. 08-1105, 15 Aralık 2008. Dolar ve avro tutarları ayrı yaptırımlardır; toplam, açıklamadaki dönemsel dolar karşılığıdır. [3]

BELGE 7Belgeyi tam boy aç
BELGE 7 · ABD Adalet Bakanlığı, Sentencing Memorandum, s. 5. Dört iştirak, 42 sözleşme ve en az 1.736.076 dolar komisyon; Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş. açıkça anılıyor.

Petrol Karşılığı Gıda dosyası bu hesabın içinde ayrı bir satır olarak duruyor. Savcılık ceza tabanını hesaplarken 805,5 milyon dolarlık rüşvet tutarına, Irak sözleşmelerinden elde edilen 38 milyon dolarlık kazancı ekledi ve 843,5 milyon dolara ulaştı. Ceza kılavuzuna göre Siemens’in ödemesi gereken tutar 1,35 ile 2,7 milyar dolar arasındaydı. İşbirliği gerekçesiyle 448,5 milyonda anlaşıldı. [4]

İki hukuki ayrıntıyı atlamamak gerekiyor. Birincisi, Siemens Türkiye bu davada sanık değildi. Suçu kabul eden Siemens AG’ydi ve kabul ettiği suç rüşvet vermek değil, rüşveti gizleyen defterleri tutmak ve denetimi kurmamaktı. Siemens Türkiye’nin yaptıkları, ana şirketin doğruluğunu kabul ederek imzaladığı olay beyanının içinde anlatılıyor. İkincisi, SEC’le varılan anlaşmada Siemens iddiaları ne kabul etti ne reddetti. SEC şikâyetnamesindeki ayrıntılar bu yüzden iddia, olay beyanındakiler ise kabul edilmiş olgu değerinde. [1][6]

Irak defteri orada da kapanmadı. Irak Cumhuriyeti, programa karışan onlarca şirkete karşı New York’ta tazminat davası açtı. Davalıların arasında “Türkiye’den Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş.” de vardı. İlk derece mahkemesi 2013’te davayı reddetti, İkinci Daire Temyiz Mahkemesi 18 Eylül 2014’te kararı onadı. Gerekçe sadeydi: komisyonu isteyen Irak devletinin kendisiydi, ortak olduğu bir hukuksuzluktan tazminat isteyemezdi. [7]

BELGE 8Belgeyi tam boy aç
BELGE 8 · Republic of Iraq v. ABB AG ve diğerleri, No. 13-618, 18 Eylül 2014. Davalılar listesinde Siemens Sanayi ve Ticaret A.S. of Turkey; davanın reddi temyizde onandı.

Ankara’da duyulmayan dosya

Volcker raporu yayımlandığında Türkiye’de haber oldu. Sonrasını OECD’nin denetçileri anlatıyor. Rüşvetle Mücadele Çalışma Grubu’nun heyeti 2007’de Türkiye’ye geldi ve görüştüğü her kuruma aynı soruyu sordu: Raporda adı geçen yaklaşık 139 Türk şirketi hakkında ne yaptınız? Adalet Bakanlığı, Emniyet, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı ve MASAK temsilcileri rapordan haberdar değildi. Adalet Bakanlığı’ndan gelenler, BM komitesiyle temas için kendi bakanlıklarından bir irtibat kişisinin atanmış olduğunu bile bilmiyordu. Konuyu bilen tek kurum Gelir İdaresi’ydi, o da incelemenin henüz başındaydı. Heyet Aralık 2007 tarihli raporuna “hayal kırıklığına uğradık ve şaşırdık” diye yazdı. Türk yetkililer, konunun ziyaret gündemine son anda eklendiğini söyleyerek kendilerini savundu. [8]

BELGE 9Belgeyi tam boy aç
BELGE 9 · OECD Türkiye Faz 2 Raporu, Aralık 2007, par. 146. Gelir İdaresi dışında Türk kurumlarının Volcker iddialarından habersiz olduğu yönündeki heyet tespiti.

Yedi yıl sonra aynı çalışma grubu sonucu kayda geçirdi. Ekim 2014 tarihli rapora göre 139 şirketten yalnızca ikisi hakkında dava açılmıştı. Ankara 7. Ağır Ceza Mahkemesi ikisini de beraat ettirdi, Yargıtay 14 Şubat 2013’te beraati onadı. Gerekçe basının pek yazmadığı bir tarihe dayanıyordu: yabancı kamu görevlisine rüşvet, Türk hukukunda ancak 11 Ocak 2003’te yürürlüğe giren 4782 sayılı Kanun’la suç hâline gelmişti. Bağdat’a yapılan ödemeler bu tarihten önceydi. [8][9]

BELGE 10Belgeyi tam boy aç
BELGE 10 · OECD Türkiye Faz 3 Raporu, Ekim 2014, par. 26. İki firmanın, fiiller yabancı rüşvet suçundan önce olduğu için beraati; firma adları açıklanmıyor.

Bu, Siemens Türkiye bakımından da belirleyici. Şirketin sözleşmeleri Eylül 2000 ile Haziran 2002 arasında imzalandı, belgelenen son makbuz Aralık 2002 tarihli. Yani Amerikan belgelerinde anlatılan ödemeler, yapıldıkları gün Türk Ceza Kanunu’na göre yabancı rüşvet suçunu oluşturmuyordu. OECD raporu dava açılan iki şirketin adını vermiyor. Siemens Türkiye’nin bu ikisinden biri olup olmadığını bilmiyoruz.

Ceza hukukunun kapısı kapalıydı, ama başka kapılar vardı. BM yaptırımlarının delinmesi bir başlıktı. Daha somut olanı defterlerdi: Amerikan savcılarına göre Türkiye’de kurulu bir anonim şirket, gerçeği yansıtmayan faturaları gider yazmıştı. Bu soru Meclis kürsüsünden bir kez soruldu. 29 Nisan 2010’da, Başbakan Erdoğan hakkındaki gensoru görüşmesinde CHP’li Kemal Kılıçdaroğlu olay beyanındaki rakamları tek tek okudu, 1 milyon 243 bin doların “Siemens Türkiye tarafından gerçekleştirildiğini” söyledi ve ekledi: “Bizim Maliye Bakanlığı ne yapıyor?” Tutanakta görüldüğü kadarıyla iktidar adına yapılan konuşmada bu soruya dönülmedi. [10]

BELGE 11Belgeyi tam boy aç
BELGE 11 · TBMM Tutanak Dergisi, Dönem 23, Cilt 68, 98. Birleşim, 29 Nisan 2010, s. 952. Kemal Kılıçdaroğlu’nun konuşmasından.

O oturum, dosyanın Türkiye’de neden hiç netleşmediğini de gösteriyor. Kılıçdaroğlu Amerikan Adalet Bakanlığı’nın belgesini gösterip “Türkiye’de rüşvetin dağıtıldığını gösteren bir belge” dedi. Belge bunu göstermiyordu. AKP sıralarından Mardin Milletvekili Cüneyt Yüksel’in laf atması tutanağa geçti: “2000-2002.” İktidar adına konuşan Nurettin Canikli ise Siemens’le ilgili her şeyin “yargıya intikal ettiğini” söyledi ve Ankara 11. Ağır Ceza Mahkemesi’nde 2007’de açılmış bir davayı gösterdi. Anlattığına göre o davada bir sanık Siemens iddialarını duruşma tutanağına geçirtmişti. Irak’a yapılan ödemelerin o dosyada ele alındığına dair tek kelime etmedi. [10]

Çünkü Türkiye’de “Siemens dosyası” denince üç ayrı hikâye birbirine karışıyor. Birincisi bu yazının konusu olan Irak ödemeleri. Belgeli, şirketin kendisi tarafından kabul edilmiş, ama muhatabı Türk değil Iraklı görevliler.

İkincisi bir askeri muhabere ihalesi. Siemens’in telekom grubunun eski mali işler yöneticisi Michael Kutschenreuter’in 7 Aralık 2006’da Münih savcılarına verdiği ifadeye dayanıyor. Milliyet’ten Metin Münir’in Ağustos 2008’de aktardığına göre Kutschenreuter, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin TAFICS projesinde yaklaşık 150 milyon avroluk bir ihale için rüşvet verilmesinin Münih’te üst düzeyde konuşulduğunu, Monako’da yaşayan iş adamı Tonio Arcaini’yle danışmanlık sözleşmesi yapıldığını ve Ankara’da bir bakanla görüşüldüğünü anlattı. Aktarılan ifadede bakanın adı yok. Arcaini kimseye rüşvet vermediğini, Siemens için hiçbir bakandan randevu almadığını söyledi. Savunma Sanayii Müsteşarlığı iddiayı reddetti. Sözcü’nün 2015’te yazdığına göre Başbakanlık Teftiş Kurulu bir şey bulamadı, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı 24 Eylül 2012’de iddiaları “soyut ve genel” bularak takipsizlik verdi. Almanya’dan istenen adli yardım, eksik bulunup iade edildikten sonra yenilenmemişti. Bu bölüm basın aktarımına dayanıyor; asıl ifade ve karar bu araştırmada doğrulanmadı. [11][12][14]

Üçüncüsü BOTAŞ. Enerji Bakanlığı ihalelerine ilişkin “Mavi Hat” davasının sanıklarından iş adamı Rubil Gökdemir, Siemens’in Türkiye’de de rüşvet dağıttığını öne sürdü ve suç duyurusunda bulundu. CNN Türk’ün 3 Mart 2009 tarihli haberine göre savcılık takipsizlik verdi. Gerekçelerden biri, dönemin Enerji Bakanı Hilmi Güler’in üç BOTAŞ yöneticisi için soruşturma izni vermemesiydi. Güler nedenini açıklamadı, “hukuki süreç devam ediyor” demekle yetindi. Sonraki yıllarda basında dolaşan “Türkiye’de 57 milyon avro rüşvet” rakamının kaynağı bu sanık beyanı. Hiçbir mahkeme kararında doğrulandığı saptanmadı. [13]

İkinci ve üçüncü hikâye iddia olarak başladı, takipsizlikle kapandı. Bu dosyada kabul edilmiş olgularla belgelenen hikâye birincisi ve Türkiye’de adı konulmuş bir incelemeye konu olduğuna dair kamuya açık kayıt bulamadığımız da o. Siemens Türkiye’nin o yıllardan kayda geçmiş cümlesi Ağustos 2008’den: “Herhangi bir yasal soruşturma ve iddia elimize ulaşmadı.” Bu, şirketin o dönemde basına yansıyan yanıtıdır; bu yayın için alınmış güncel bir açıklama değildir. [12]

Elimizde ne var, ne yok

BilgiNiteliğiDayanağı
Siemens Türkiye 2000–2002’de Irak Elektrik Bakanlığı’yla en az 20 sözleşme yaptı; her birinde Irak yönetimine komisyon ödenmesini sağladı; toplam en az 1.243.119 $Kabul edilmiş olguSiemens AG olay beyanı, par. 111–116
Ödemeler Ürdün’deki hesaba nakit yatırıldı, sahte komisyon faturalarıyla defterlere işlendiKabul edilmiş olguOlay beyanı, par. 112–115
6,1 milyon $’ı aşan komisyon tahakkuk etti, 1,2 milyon $’dan fazlası tahsil edildi; “Simko” notlu dekont ve 20 bin $’lık makbuzBM soruşturma bulgusuVolcker raporu, s. 379, dipnot 690
Siemens Türkiye tutarın bir kısmını “kâğıt üzerinde isim görünmesin diye” nakit ödediİkinci elden aktarım (iç yazışma)Olay beyanı, par. 103; SEC şikâyetnamesi, par. 69
Dört iştirakin 42 sözleşmesinin toplam değeriKaynaklar farklı ölçüler veriyorDOJ: 80 milyon $’ın üzerinde sözleşme değeri; SEC: 124 milyon $’ın üzerinde gelir
1 Mayıs 2002 dekontundaki 500 binin para birimiÇelişkiliVolcker s. 379 ana metin: dolar; dipnot 690: avro
TSK muhabere ihalesi için rüşvet kararı alındı, Ankara’da bir bakanla görüşüldüİddia; basına göre takipsizlikle kapandıBasına yansıyan Kutschenreuter ifadesi ve 24 Eylül 2012 tarihli karar
Siemens Türkiye’de 57 milyon avro rüşvet dağıttıSanık beyanı; doğrulanmadıMavi Hat davasına ilişkin basın haberleri
Türkiye’de bir kamu görevlisine Irak sözleşmeleri nedeniyle ödeme yapıldıİncelenen belgelerde yokABD ve BM belgeleri Irak yönetimine yapılan ödemeleri anlatıyor
Siemens Türkiye’de ödemeleri kim onayladı, faturaları kim imzaladı?BilinmiyorBelgeler isim vermiyor
“OFFP Acentesi A” hangi şirket?BilinmiyorYalnızca Ürdün’de tescilli Paraguay şirketi tanımı var
Türkiye’de vergi incelemesi veya savcılık soruşturması açıldı mı; Siemens Türkiye OECD’nin sözünü ettiği iki şirketten biri mi?BilinmiyorKamuya açık kayıt bulunamadı
Almanya ve Fransa’daki Petrol Karşılığı Gıda soruşturmaları Siemens bakımından nasıl sonuçlandı?DoğrulanamadıBu dosyada doğrulanmış sonuç kaydı yok

Sorulmamış sorular

Aradan yirmi yıldan fazla geçti. Geriye kamusal bir soru kalıyor: BM’nin ve ABD’nin belgelediği, şirketin kendisinin kabul ettiği bir düzen Türkiye’deki bir şirketin defterlerinden geçtiği hâlde, Türk devleti bu defterleri hiç açtı mı? Yanıtı verebilecek dört adres var.

Siemens Türkiye’ye

  • Olay beyanının 111–116. paragraflarında anlatılan ödemeler için şirket içinde inceleme yapıldı mı, yapıldıysa hangi tarihte ve hangi sonuçla?
  • Ödemeleri onaylayan ve aracının komisyon faturalarını işleme alan yöneticiler hakkında disiplin işlemi uygulandı mı?
  • Aracı komisyonu olarak gider yazılan tutarlar için sonradan düzeltme beyannamesi verildi mi, vergi idaresiyle bir uzlaşma oldu mu?
  • Şirket 2005’te Volcker Komitesi’ne bilgi verdi mi? Ana şirketin komiteye yazdığı “erken ve haksız” yanıtı hazırlanırken Türkiye’deki kayıtlar incelendi mi?
  • Türkiye’de herhangi bir merci bu konuda şirketten bilgi ya da belge istedi mi?

Hazine ve Maliye Bakanlığı’na

2005’teki BM raporundan ya da 2008’deki ABD kararından sonra Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin 2000–2002 hesapları incelendi mi? OECD heyetine 2007’de “inceleme başlangıç aşamasında” diyen Gelir İdaresi bu incelemeyi nasıl sonuçlandırdı?

Adalet Bakanlığı’na

Volcker raporundaki yaklaşık 139 Türk şirketinden hangi ikisi hakkında dava açıldı? Kalan 137’si için hangi işlem yapıldı? BM Hukuk İşleri Ofisi’nden hangi belgeler istendi, hangileri geldi?

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı’na

24 Eylül 2012 tarihli takipsizlik kararı Irak ödemelerini de kapsıyor muydu, yoksa yalnızca Kutschenreuter ifadesindeki iddiaları mı?

Belge tarafında üç iz daha sürülebilir. Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nin 2000–2002 sayıları, o dönemde şirketi temsile yetkili isimleri verir. Ankara 7. Ağır Ceza Mahkemesi’nin kararı ve Yargıtay’ın 14 Şubat 2013 tarihli onama ilamı, yargılanan iki şirketin kim olduğunu gösterir. Volcker Komitesi’nin şirket şirket döküm veren ek tabloları ve dayanak belgeleri de BM Hukuk İşleri Ofisi’nin arşivinde duruyor.

Belge Eki: tam sayfa görüntüler

Aşağıdaki sayfalar kaynak belgelerden alınmıştır. Sarı işaretlemeler The Ledgers’a aittir. Her görüntüye tıklayarak tam boy açabilirsiniz.

EK 1Belgeyi tam boy aç
EK 1 · Siemens AG Statement of Offense, kapak, s. 1.
EK 2Belgeyi tam boy aç
EK 2 · Statement of Offense, s. 31: “Siemens Turkey Contracts” başlığı ve par. 111.
EK 3Belgeyi tam boy aç
EK 3 · Statement of Offense, s. 32: par. 111–116.
EK 4Belgeyi tam boy aç
EK 4 · Volcker raporu, s. 378. Dekont Siemens Fransa’nın sözleşmesine aittir.
EK 5Belgeyi tam boy aç
EK 5 · Volcker raporu, s. 379: Siemens Türkiye ve dipnot 690.
EK 6Belgeyi tam boy aç
EK 6 · Volcker raporu, s. 380: şirketin o dönemdeki yanıtı ve komitenin değerlendirmesi.
EK 7Belgeyi tam boy aç
EK 7 · TBMM Tutanak Dergisi, 29 Nisan 2010, s. 952.

Kaynak belgeler

14
  1. ABD Adalet Bakanlığı — Siemens AG Olay Beyanı, par. 98–127justice.gov
  2. BM Bağımsız Soruşturma Komitesi — Volcker raporu, 27 Ekim 2005, s. 375–380files.ethz.ch
  3. ABD Adalet Bakanlığı — Siemens yaptırımları, 15 Aralık 2008justice.gov
  4. ABD Adalet Bakanlığı — Ceza Tayin Mütalaasıjustice.gov
  5. SEC — Siemens şikâyetnamesi, 12 Aralık 2008, par. 67–71sec.gov
  6. SEC — 20829 sayılı dava açıklaması, 15 Aralık 2008sec.gov
  7. ABD İkinci Daire — Republic of Iraq v. ABB AG, 18 Eylül 2014ww3.ca2.uscourts.gov
  8. OECD — Türkiye Faz 2 Raporu, Aralık 2007, par. 15 ve 145–147oecd.org
  9. OECD — Türkiye Faz 3 Raporu, 17 Ekim 2014 kabulü, par. 25–26one.oecd.org
  10. TBMM — 29 Nisan 2010 tutanağı, s. 952 ve devamıwww5.tbmm.gov.tr
  11. Milliyet / Metin Münir — tarihsel iddialar, 1 Ağustos 2008 (basın aktarımı)milliyet.com.tr
  12. Milliyet / Metin Münir — tarihsel iddialar ve yanıt, 27 Ağustos 2008 (basın aktarımı)milliyet.com.tr
  13. CNN Türk — BOTAŞ soruşturma izni ve takipsizlik, 3 Mart 2009 (basın aktarımı)cnnturk.com
  14. Sözcü / Asuman Aranca — askeri ihale dosyası, 3 Şubat 2015 (basın aktarımı)sozcu.com.tr

Dosya güncellemeleri

  1. İlk yayın

    Dosya yayımlandı

Editör notu

Bu dosyada kullanılan yayınlar yukarıda listelenmiştir.

Yanıt veya düzeltme iletin
Bu araştırmayı paylaş
WhatsAppXLinkedIn
THE LEDGERS / COMMUNITY

Okur yorumları

Doğrulanmış üyeler yorum yapabilir. Yorumlar editör onayından sonra yayımlanır. Belgeler üzerinden tartışın; kişisel bilgi paylaşmayın.

Henüz yayımlanmış yorum yok.

Giriş yap / Üye ol →
Abdulrahman El-Sayed’in, seriden bir kareye dayanan kırmızı ve siyah baskı portresiMichigan, ABD

The Ledgers Series

Yeni belgesel8 bölüm

Adı Abdulrahman

Bir hekimi Michigan’da siyasete götüren neydi?

Seriyi izle